Muling Paglathala

Isang minutong katotohanan

Posted by mamamahayag on August 2, 2007

Ilang-Ilang D. Quijano
Pinoy Weekly, Taon 6 Blg 29
Agosto 2, 1007

Mahigit– kumulang isang minuto. Ito lamang ang kailangang oras para paalalahanan kang mahalaga ang mga karapatang pantao – at ang pagkilos kapag sistematikong nilalabag ang mga ito sa panahon ng sinasabing di-deklaradong martial law.

Kamakailan, inilunsad ng Free Jonas Burgos Movement o FJBM ang “Rights,” inisyatiba ng iba’t ibang filmmaker na gumawa ng maiikling anunsiyo-publiko hinggil sa sitwasyong pangkarapatang pantao. Itinayo ang FJBM matapos ang pagdukot kay Jonas Burgos ng mga pinaghihinalaang militar noong Abril 28. Mga artista ang kalakhan sa mga bumubuo ng grupo – filmmaker, musikero, at potograpo – na hindi lamang desidido sa paghahanap sa kilalang desparecido, kundi sa paghahanap ng paraang itampok ang isyu ng karahasan ng estado.

“Hindi kasi masyadong pinag-uusapan ng mga tao. Hindi katulad noong martial law na deklarado simula’t sapul, ito medyo gradual ang horror (ng paglabag sa karapatang pantao) kaya mas nakakagulat,” sabi ni Sunshine Matutina, finalist sa Cinemalaya para sa pelikulang Panaginipan.

Marahil, gulat ng kaliwanagan ang hatid sa mga manonood ng mga anunsiyo-publiko. Walo ang nakalap ng grupo sa inisyal, kabilang ang kay Jon Red, tanyag na direktor ng mga pelikulang kapwa indipendiyente at mainstream.

Sa Ignorante, ginamit ni Red ang mga eksena mula sa Batas Militar, isang lumang pelikula. Angkop, dahil ang karahasang may pangalan noon ay walang pangalan ngayon, pero nananatiling bangungot sa esensiya. Katulad ng isang bangungot, ang anunsiyo ay malagim at madetalye. Kasabay ng grapikong mga pagsasadula, ipinapakita ang hindi maitatatwang mga datos ng pagpatay at pagdukot (Kung tutuusin, mababa pa ang mga bilang sa anunsiyo ni Red kumpara sa naitala ng mga grupong pangkarapatang pantao).

Samantala, nakapokus sa mga bagay na iniiwan ng mga dinukot at nawawala – sa dulo, isang batang anak – ang The Disappeared ni Matutina na nasa black-and-white.

Dalawa ang ambag na anunsiyo ng Southern Tagalog Exposure o STEx, alternatibong grupong multimedia.

Batay sa testimonya ng tortyur ng dinukot na pastor na si Berlin Guerrero ang naratibo ng Unang Araw (direksiyon at panulat ni King Catoy). Dahil dinadala ng kamera ang manonood sa punto-de-bista ng biktima, mahirap makawala. Sinadyang blurred ang mukha ng mga salaring naka-bonnet, pero maaaninag ang litrato ni Pangulong Arroyo sa dingding. Banat ng anunsiyo sa Human Security Act: maraming puwedeng mangyari sa tatlong araw na maaaring madetine nang walang kaso ang isang pinagsususpetsahang terorista sa ilalim ng bagong batas.

Samantala, sa pagbabalik-tanaw humugot ng reyalisasyon ang Where is Jonas? na nasa silent format (direksiyon at panulat ni Kiri Dalena). Lumang litrato ni Joe Burgos at mga anak na si Jonas at JL ang pinaglaruan. Sa dalawang pangungusap, ang pamana ng yumaong mamamahayag at aktibistang tumulong sa pagpapabagsak ng diktaduryang Marcos ay ikinabit sa trahedya ng kasalukuyan.

Dominado ng karakter ng nakaposturang TV announcer, sarkastiko sa umpisa at nakapangingilabot sa huli ang Good News ng digital filmmaker na si Pam Miras. Partikular na adbokasiya ng anunsiyo ang kalayaan sa pamamahayag na literal na nagwawakas sa bibig ng baril. Abangan na lamang ang tunay na pinagmumulan ng magagandang balita at limiin: “Ang totoong magandang balita ay balitang malaya.”

Sa Ikaw ni Niño Tagaro ng Ugat Lahi Artists Collective, dinadakila ang sakripisyo ng isang pinahirapang detinidong pulitikal, at sinasalungat ang kawalang pag-asa ng manonood. Sa Tanga ni Paolo Villaluna, direktor ng pelikulang Ilusyon, hinagod ang iba’t ibang eksenang pambansa mula noong dekada ’80, at hinahamon ang umano’y katangahan ng mga Pilipino.

Paliwanag naman sa enforced disappearance o terminong Ingles sa pagdukot ang Definition No. 1 ni JL Burgos.

Hindi malaking panahon at rekurso ang ginugol ng mga filmmaker sa paggawa ng “Rights.” Isang malakas na ideya, ilang oras na shooting, ilang araw na editing. Boluntaryo ang mga talento. Nagpahiram pa si Matutina ng kamera at editing machine sa mga nangailangan nito. “Ang mahalaga, masimulan ang pagmumulat sa hanay ng iba pang gumagawa ng pelikula at sa mas malawak na publiko,” aniya.

Ipinamamahagi ng FJBM ang “Rights” sa mga kakilala at ipinapalabas ito sa mga screening sa Cinekatipunan, Eksena, at Cinemalaya. Naka-upload ang ilan sa YouTube.com. At umano’y may network sa telebisyon na interesadong iisponsor ang mga anunsiyo. Marami pang filmmaker ang inaasahang sasama sa proyekto. Sa pagdiriwang ng Human Rights Month sa Disyembre, inaambisyon din ang isang pelikulang full-length.

Bukod-tangi ang mga anunsiyo-publiko na hindi lamang inilalahad ang katotohanan, kundi nanghihimok umaksiyon (“Hahayaan mo bang ikaw ang mawala bago ka magsalita?”, “Do not let their legacy disappear”). Ang magawa ito sa loob ng mahigit-kumulang isang minuto ang hamon ngayon sa pinakamahuhusay na filmmaker na nais maging makabuluhan sa panahon ng di-deklaradong martial law.

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: