Muling Paglathala

Pinagkaitan ng katahimikan

Posted by mamamahayag on August 2, 2008

Ilang-Ilang D. Quijano
Pinoy Weekly Online

MATATAG na tao ang pagkakakilala ni Maria Gumanoy sa kanyang 21-anyos na panganay na si Rose Ann. Katulad ng kanyang pinaslang na ama. Kaya inalagaan at ipinagtanggol ni Rose Ann ang kanyang pamilya nang hinaharas ito ng mga sundalo sa kanilang tinitirahan sa Quezon. Nang siya ay mabaril sa isang operasyong militar at kasuhan ng rebelyon noong Abril, hindi siya nakipagtulungan sa militar – sa kabila ng halos oras-oras na pananakot habang nagpapagamot sa V. Luna Medical Center. Nang dinukot siya at ang kanyang 17-anyos na kapatid na si Fatima noong Hulyo 3, hindi pa rin siya agad-agad na bumigay.

“Sa harapan ko mismo ay nakita ko na pinapipirma ng bantay na militar sina Rose at Fatima sa isang papel na nagsasaad na sila ay hindi dinukot at kusang loob na pumunta sa kanila. Sa kabila ng takot at kahit nag-iiyak, hindi pumirma sina Fatima at Rose Ann,” sabi ni Maria. Tinutukoy ni Maria ang pagbisita sa kanyang mga anak sa Fort Bonifacio General Hospital noong Hulyo 6, dalawang araw matapos umamin ang AFP (Armed Forces of the Philippines) na nasa pangangalaga nila ang dalawang kabataan.

Kaya nang humarap sa isang press conference si Rose Ann kasama ang mga opisyal ng AFP noong Hulyo 10 para pabulaanan na dinukot sila ng militar at sabihing kusa silang lumapit dito para humingi ng proteksiyon, alam na ni Maria ang nangyari. Natakot si Rose Anne para kay Fatima na ngayo’y mistulang “hostage,” ayon sa Karapatan, grupong pangkarapatang pantao na nangangalaga sa pamilya Gumanoy.

Anak sina Rose Ann at Fatima ni Eddie Gumanoy, tagapangulo ng Kasama-TK (Katipunan ng Samahang Magbubukid sa Timog Katagalugan). Dinukot at pinatay noong Abril 22, 2003 ang kanilang ama, kasama si Eden Marcellana, pangkalahatang kalihim ng Karapatan-Southern Tagalog, habang nasa isang fact-finding mission sa Mindoro Oriental.

Binansagan ng militar na rebelde si Eddie bago siya tuluyang pinatay ng pinaghihinalaang mga tauhan ni Hen. Jovito Palparan. Pero hindi na pa rin natahimik ang pamilya Gumanoy. Patuloy silang inakusahang mga NPA (New People’s Army), tinakot, at tinugis. Rurok nito ang diumano’y ilegal na detensiyon ng isang menor-de-edad at pagkakait sa isang ina ng kanyang mga karapatan sa mga anak.

Sakit at takot

“Malapit si Rose Ann sa tatay niya. Nagrebelde ’yung kanyang kalooban nang pinatay ’yung tatay niya na hindi naman masamang tao at napakabait, pinatay nang wala namang dahilan…’Yun na nga ang nakapagtataka doon. Sundalo ang pumatay sa tatay nila tapos ngayon sasabihin na sa kanila humingi ng tulong. Ganun naman talaga ’yung militar. Binabaliktad (ang kuwento) dahil hawak nila,” ani Maria.

Walang dahilan ang AFP na hawakan si Fatima na walang kaso, maliban sa paliwanag ni Lt. Col. Romeo Brawner, tagapasalita ng AFP, na mayroon itong German measles (tigdas) kaya patuloy na ginagamot. Pero hinala ni Maria, anuman ang sakit na dumapo sa kanyang anak, kagagawan ito mismo ng AFP.

Noong Hulyo 3, makikipagtagpo sana ang magkapatid sa kanilang ina sa Metropolis mall sa Alabang. Galing sila sa General Nakar, Quezon kung saan nagpapagaling si Rose Ann sa sugat sa kaliwang braso. Si Fatima ang nag-alaga sa kay Rose Ann, mula sa V. Luna Medical Center hanggang sa mailipat siya sa Quezon Provicial Jail at makapagpiyansa noong Mayo 29. Nag-text si Rose Ann sa kanyang ina noong tanghali na “may sumusunod” sa kanila. Bandang alas-kuwatro ng hapon, nag-text ito muli para sabihing kinuha sila ng militar at nasa Camp Aguinaldo.

Kinabukasan, pumunta sina Maria at mga taga-Karapatan sa opisina ng Isafp (Intelligence Service of the AFP) para hanapin ang dalawa. Itinanggi ng Isafp na nasa kanila ang mga ito. Pero kinagabihan, inamin ni Col. Ernesto Torres, tagapagsalita ng Philippine Army, na hawak nila sa Fort Bonifacio sina Rose Ann at Fatima.

Hulyo 5, agad silang pinuntahan nina Maria. Mahigit tatlong oras silang naghintay bago hinarap ng isang opisyal na nagsabing nasa ospital ng kampo ang dalawa. Pero bago papasukin si Maria sa kuwarto ni Fatima, kuwento niya: “Kinapkapan ako. Hinatak pababa ang aking pantalon at panty, pati ang aking puwet ay tiningnan ng stethoscope at tinusok-tusok ng stick ang aking hita ng doktor na hindi nagpakilala.”

Dalawang sundalo na nakilala lamang sa pangalang Weng at Arcel ang nakabantay sa bata. Naghanda na ng gamit si Fatima para sumama sa kanyang ina. Pero nang palabas na sila, hinatak si Fatima ng doktor at sinabing hindi siya puwedeng lumabas. Dahilan ng di-nagpakilalang doktor kay Maria, may Urinary Tract Infection ang bata. Hindi niya pinayagan ang ina na ilipat na lamang ng ospital si Fatima, at sinabihang bumalik na lamang kinabukasan.

Pero pagbalik ni Maria, iba na ang hitsura ni Fatima. Nakaratay siya at maraming pantal sa katawan. Nangingitim ang labi, maputla ang mga paa. Kulay ube ang gilid ng kanyang talampakan, at malamig na malamig ang mga binti nito. Allergy raw ito, sabi kay Maria ng doktor—hindi German measles, tulad ng opisyal na pahayag ng AFP. Wala namang maipakitang medical record ang doktor na magpapatunay sa kung ano ang tunay na sakit ng bata.

Noon din nakita ni Maria ang sapilitang pagpipirma ni Weng ng affidavit sa kanyang dalawang anak. Kinuhanan din ng bidyo ang ina at kasamahan niyang mga miyembro ng Karapatan. Ayon pa kay Maria, “Bawat salita ni Fatima, nakatingin sa sundalo. Tapos ’yung sundalo ang sumasagot kahit hindi naman siya yung tinatanong ko, sinasabi niyang ‘ayaw talaga nanay sumama ni Fatima sa iyo.’ Samantalang di naman nagsasalita ang bata. Kaya yun ang (hinala) ko, na tinatakot si Fatima.”

Hindi na muling pinayagang pumasok si Maria sa ospital nang may kasama, kahit pa ang kanyang pinsan na si Emily na pinagbintangan ng mga sundalo na “pakawala ng Karaparatan.” Natatakot naman si Maria na pumasok sa ospital nang mag-isa.

Panghaharas, noon at ngayon

Ramdam na ng pamilya Gumanoy ang panghaharas ng militar bago pa man pinatay si Eddie, na aktibo noon sa laban ng mga magsasaka ng niyog laban sa resikada. Kaya napilitan silang umalis sa Quezon noong 2001. “’Yung ikaw lang ay magpahayag, ipaglaban mo ang karapatan mo bilang magsasaka, sa lupa, pinagbintangan na nila na NPA (ang asawa ko) hanggang sa mawala na siya. Hanggang ngayon malaki yung epekto sa amin ng pangyayari. Nasusundan pa rin kami kahit saang lugar kami magtago,” sabi ni Maria.

Noong 2004, bumalik muli sa Quezon ang pamilya. Naroon lamang ang kanilang tanging ikinabubuhay. Nakikisaka si Maria o di kaya’y nagkakaingin. Anim ang kanyang anak kay Eddie, lahat menor-de-edad maliban kina Rose Ann at 19-anyos na si Daniel. Natigil ang karamihan sa pag-aaral nang mamatay ang ama. “Si Rose Ann, maaalalahanin sa magulang at sa mga kapatid. Ganoon din si Fatima. Siya yung tumutulong sa akin noong hindi pa ako nag-aasawa ulit.”

Pero makailang beses silang binisita ng mga militar. Inaakusahan nilang NPA sina Rose Ann at Daniel. Hinahalughog ang kanilang bahay at pilit isinasama si Maria sa kampo. Noong Hulyo 2006, ayon kay Maria, kinausap pa siya ni Lt. Gerry Mangalos ng 16th Infantry Brigade na naka-base noon sa Mindoro Oriental. Umano’y inamin mismo ni Mangalos na yunit nila ang pumatay kay Eddie.

Muling napilitang lumikas ang pamilya noong Enero ngayong taon. “Sosonahin daw yung aming lugar tapos talagang hinahanap na talaga ako. Kung hindi ako umalis doon baka ako na yung hinawakan ng mga sundalo para lang sumulpot ang aking mga anak na basta ang alam ko, nasa Pampanga,” ani Maria.

Umano’y tumutulong ang dalawa sa tindahan ng kanilang tiyuhin doon at dapat sana’y pag-aaralin na. Bumalik sa Quezon si Rose Ann para ipamalita ito sa ina, nang siya ay maipit sa isang engkuwentro noong Abril 15 habang nasa bahay ng isang kaibigan. Sugatan ang mga sibilyan na sina Merie Carcer, 50, at anak nitong si Christine, 7. Napatay naman si Monica Carcer, 13, na inaakusahan ng AFP na rebelde.

Labag sa karapatan

Kinondena ng Karapatan, Gabriela Women’s Party, at mga grupong nagtataguyod sa karapatan ng mga bata ang detensiyon kay Fatima. Labag umano ito sa Article 10 ng Republic Act 7610 o Special Protection of Children Against Abuse, Exploitation and Discrimination Act. Nakasaad sa Article 10 na “zones of peace” ang mga batang naiipit sa digmaang sibil at dapat iginagalang ang mga karapatan.

“Dapat kagyat at walang kondisyong pakawalan si Fatima ng AFP. Wala siyang kaso at di dapat hinahawakan ng militar. Kung totoo ngang may sakit siya, lalo niyang kailangan ang kalinga ng kanyang ina,” sabi ni Alphonse Rivera, tagapagsalita ng Salinlahi o Alliance for Children’s Concerns.

Ayon pa kay Eilek Manano, isang social worker ng Children’s Rehabilitation Center, hindi pa tuluyang naghihilom ang sugat ng pamilya Gumanoy dahil sa pagkamatay ni Eddie at panghaharas sa kanila ng militar. “Anong moral ground ng AFP para sabihing inaalala nila ang kapakanan ng magkapatid?”

Tuluyan namang nawalan na ng kumpiyansa si Maria sa militar. “Sobrang mapagbintang sila sa mga sibilyan na wala namang kasalanan. Di na lang nila hanapin ’yung tunay nilang kalaban, kundi sibilyan yung mas higit na naaapektuhan. Hindi pa nga nabigyan ng katarungan yung asawa ko, tapos yan na naman.”

Sa kabila ng positibong pagkilala ng mga testigo, ibinasura ng Department of Justice noong 2007 ang kaso laban sa mga suspek sa pagpatay kina Eddie at Marcellana na sina M/Sgt. Donald Caigas, Aniano “Ka Silver” Flores, at Richard “Waway” Falla.

Matatag man ang kanyang mga anak, alam ni Maria na bata pa rin sina Fatima at Rose Ann – may espesyal silang mga karapatan na matindi ang epekto kapag niyurakan. Sabik na siyang muling makapiling ang mga anak. At mabuhay nang tahimik ang kanyang pamilyang mistulang ginigiyera nang walang kalaban-laban.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: