Muling Paglathala

Trahedya sa likod ng trahedya

Posted by mamamahayag on August 2, 2008

Ilang-Ilang D. Quijano
Pinoy Weekly Online

AKALA ng mga kaanak ng mga pasahero ng lumubog na barkong MV Princess of the Stars, hindi na mahihigitan pa ang pighati ng ilang araw na paghihintay ng balita hinggil sa kanilang mga mahal sa buhay, na karamiha’y natatagpuan na bangkay sa dagat o sa mga dalampasigan habang lumilipas ang mga araw.

Pero noong Hunyo 26, sumapaw sa trahedyang sinapit ng 865 pasahero ng Sulpicio Lines ang balita ng isa pang trahedyang posibleng mas malaki. Inanunsiyo ng National Disaster Coordinating Council na kasamang lumubog sa barko ang 10 MT (metro tonelada) ng endosulfan, isang uri ng lubhang nakalalasong kemikal na pestisidyo.

Agad na itinigil ng Philippine Coast Guard ang mga operasyong search and rescue para masiguro ang kaligtasan ng mga maninisid. Ipinagbawal din ang pagbebenta ng isda mula sa dagat ng Romblon habang sinusuri ang mga sample ng tubig para sa lason. Lalong natuliro ang binuong task force para sa trahedya, nagkumahog humingi ng tulong na maiahon nang ligtas mula sa dagat ang kargamento ng endosulfan na pag-aari ng Del Monte Philippines, Inc.

Sa ngayon, pigil-hininga ang lahat. Hindi na lamang ang mga kaanak ng mga biktima ng paglubog ang may dahilang mag-alala. Maging ang mga mamamayan ng Romblon, ang buong bansa, at ang internasyunal na komunidad, nakaantabay sa matinding pinsala na maaaring idulot ng isang mapanganib na kemikal—na dapat sana’y hindi na ginagamit pa kung naging mas matimbang sa gobyerno, noon pa man, ang interes pampubliko kaysa interes ng negosyo.

Endosulfan, bigong ipagbawal

Nagbabatuhan ng sisi ang Del Monte, Sulipico Lines, at mga ahensiya ng transportasyon hinggil sa pagkahalo ng kargamento ng endosulfan sa isang barkong pampasahero. Malinaw kasi itong ipinagbabawal sa batas na sumasaklaw sa transportasyon ng nakalalasong mga kemikal. Ayon sa Del Monte, inilipat ang kargamento mula sa MV Princess of Paradise nang walang pahintulot.

Idinagdag na rin ng kompanya, wala silang rekord ng pagkapinsalang dulot ng paggamit nila ng endosulfan na anila’y aprubado naman ng FPA (Fertilizer and Pesticide Authority).

Ikinagulat ito ng maraming mga grupong pangkalusugan at pangkalikasan. Ang alam nila, matagal nang ipinagbabawal sa bansa ang endosulfan. Kinailangang maglinaw ni Dr. Norlito Vicana, direktor ng FPA: hindi ito ipinagbabawal kundi severely restricted o limitado at mahigpit na binabantayan ang paggamit. Umabot sa 22 pang bansa na nagdeklarang severely restricted din sa kanila ang endosulfan.

Ipinagbabawal na ang endosulfan sa 18 bansa, kabilang ang European Union. Nakahanay sa Category 1 o “Highly Acutely Toxic” na mga pestisidyo ayon sa United States Environmental Protection Agency, may sapat na batayan ang mga bansang ito. Isang pestisidyong organochlorine, lubhang nakakalason sa lahat ng mga buhay na organismo ang endosulfan. Hindi rin ito agad nalulusaw sa tubig o nawawala sa hangin o lupa kaya naiipon at matagal mawala sa kapiligiran.

Inirehistro ang paggamit ng endosulfan bilang pamatay-peste nang itinayo ang FPA noong 1977 para pangasiwaan ang produksiyon, transportasyon, pag-iimbak, pagbebenta, distribusyon, at paggamit ng pestisidyo. Noong dekada ’80, binuo ang PTAC (Pesticide Technical Advisory Committee) para aralin ang mga panganib ng mga pestisidyo. Kasabay nito ang paglulunsad ng mga non-government organization ng pandaigdigang kampanya laban sa “Dirty Dozen” na nagresulta sa pagbabawal sa bansa ng 12 pinakanakakalasong mga pestidyo.

Noong 1991, napansin ng NPCC (National Poison Control Center), nagmomonitor ng mga kaso ng pagkalason dahil sa pestidyo, na ang endosulfan sa nagdudulot ng pinakamaraming mga kaso ng pagkalason. Dahil dito, masusing inaral ng toxicology subcommittee ng PTAC ang endosulfan. Bunga ng pag-aaral, ipinagbawal ng FPA ang pagbebenta at paggamit ng endosulfan na may 35% na pormulasyon, at nilimitahan ito sa 5%.

Agad namang umaksiyon ang Hoechst (ngayo’y Bayer CropScience), nagmamanupaktura ng endosulfan at isa sa pinakamalaking agro-kemikal na transnasyunal (nakabase sa Germany). Hinabla nito ang FPA at nakakuha ng injunction o kautusang nagpapayag sa kanilang patuloy na magbenta ng endosulfan na may 35% na pormulasyon.

Noong Abril 1993, sinampahan pa ng kasong libelo ng Hoechst si Dr. Romeo Quijano, toxicologist ng University of the Philippines Manila at ngayo’y tagapangulo ng Pesticide Action Network Philippines. Binanggit kasi ni Quijano sa isang kumperensiya na nagdudulot ng kanser ang Thiodan (brand name ng endosulfan) at nailathala sa tatlong publikasyon ang kanyang pahayag. (Ibinasura sa kalaunan ang kaso)

Naglabas ng bagong kautusan ang FPA noong Setyembre 2003 para idiin ang pagbabawal sa endosulfan, kasama ng apat pang lubhang nakakalasong pestisidyo. Muling humiling ng Temporary Restraining Order mula sa Regional Trial Court ang Hoechst.

“Ginawa ng Hoechst ang lahat para suwayin ang ban sa endosulfan. Hiniling pa nito ang interbensiyon ni dating Pangulo (Corazon Aquino), na binalaan nitong masama ang epekto ng ban sa polisiya ng gobyerno na mang-akit ng dayuhang mamumuhunan. Inutusan din ng kompanya ang mga dealer na huwag makipag-cooperate sa FPA nang gumagawa ito ng imbentaryo ng mga produkto ng endosulfan,” ayon kay Quijano.

Sinuspinde ng Korte Suprema ang TRO ng mababang korte ang ban sa endosulfan noong Enero 1994. Gayunpaman, patuloy na ibinenta ng Hoechst ang Thiodan nang walang kaakibat na babala hinggil sa mga epekto nito, ayon kay Quijano. Tinawag ng FPA na “mali, nakalilito, at mapanlinlang” ang mga patalastas ng Thiodan. Pinal na ipinagbawal ang endosulfan sa bansa noong Hunyo 1994.

Pero umapela ng eksempisyon sa ban ang Del Monte at Dole Philippines Inc., mga transnasyunal na kompanyang (nakabase sa US) na numero unong taga-eksport ng prutas. May-ari ng pinakamalalaking plantasyon sa Pilipinas ang Del Monte, na may 20,000 ektarya, at Dole na may 12,000 ektarya. Umano’y kailangan ang endosulfan para laban ang mga peste sa pinya. Dahil diumano sa matinding presyur, inaprubahan ng FPA ang eksempsiyon sa kabila ng pagtutol ng PTAC.

Ayon kay Dr. Lyn Panganiban, dating miyembro ng toxicology subcommittee na pinag-aralan ang endosulfan at ngayo’y direktor ng NPCC, “Tutol kami noon (sa pagbibigay ng eksempsiyon) kasi highly toxic nga ang endosulfan. Maraming mga alternatibo para labanan ang mga peste sa plantasyon. Matagal-tagal na panahon na ang nakalipas, pero nandiyan pa rin ang panganib (na dulot ng endosulfan).”

Pansamantala lang dapat ang eksempsiyon na nakapaloob sa istriktong mga panuntunan sa pagmomonitor (monitoring guidelines). Noong una, kailangang i-renew ng dalawang kompanya ang kanilang aplikasyon sa endosulfan kada anim na buwan hanggang isang taon para marepaso ng FPA ang pagsunod nito sa mga alituntunin. Pero noong 2000, binuwag ng tuluyan ang PTAC – nagkaroon ng panibagong luwag sa pagmomonitor sa paggamit ng mga pestisidyo. Noong 2006, ginawa na lamang kada tatlong taon ang pag-renew sa aplikasyon sa endosulfan.

Bagaman inihahayag ng Del Monte na walang naiuulat na pagkalasong maiuugnay sa paggamit nito ng pestisidyo, inamin ni Panganiban na hindi naman nakapagsasagawa ng pag-aaral ang FPA sa mga plantasyon ng kompanya kaya’t posibleng may mga kaso ng pagkalasong naikukubli sa gobyerno.

Ayon kay Quijano, bigo ang FPA na itaguyod ang pagbabawal sa FPA, sa kabila ng ebidensiyang siyentipiko sa loob at labas ng bansa hinggil sa panganib na dulot nito sa tao at kalikasan. “Mas pinahalagahan ng gobyerno ang mga transnasyunal na kompanya kaya humantong tayo sa ganitong problema,” aniya.

Hindi birong pinsala

Hindi biro ang pinsalang kakaharapin ng bansa sakaling tumagas sa dagat ang endosulfan na naka-imbak sa lumubog na MV Princess of the Stars. Malawakang fishkill, agarang pagkamatay at malalang pagkakasakit ng mga mamamayan, at pangamatagalang pagkawasak sa kalikasan ang inaasahan.

Ayon kay Panganiban, kalahati ng populasyong magkakaroon ng exposure o kontak sa katawan sa kahit walong milligrams lamang ng endosulfan ang maaaring mamatay. Ang makakaligtas naman, makararanas ng iba’t ibang sakit.

Tanda ng kagyat na pagkalason sa endosulfan ang pagkahilo, pagduduwal, pagkalito, panghihina o kaya naman, labis na pagkamakilos (hyper-excitability), pangangapos ng hininga, pangininig, at pangangati ng balat. Kinikilala ang endosulfan na endocrine disruptor o kemikal na nakakasira sa endocrine system o sistemang nangangasiwa sa hormones ng mga tao.

Samantala, kabilang sa pangmatagalang epekto sa kalusugan ng pagkalason sa endosulfan ang abnormalidad sa pag-iisip (mental impairment at neurologic disturbance), sakit sa atay at bato, sakit sa puso (cardiac disorder), sakit sa dugo (blood disorder), abnormalidad sa reproduktibong sistema (reproductive toxicity) at immune system (immunotoxicity), at iba pa. May ilan ding mga pag-aaral na nag-uugnay ng endosulfan sa sakit na kanser.

Sa India, sinasabing pinakamalaking kaso ng pagkalason sunod sa pagtagas ng Bhopal Gas ang pagkalason sa endosulfan ng mga komunidad sa estado ng Kerala. May 135 katao ang naitalang namatay dahil dito, at libu-libo ang may iba’t ibang mga sakit at abnormalidad.

“Hindi makokontrol ang pagkalat ng kemikal kapag napakawalan ito sa karagatan. Agad na ikamamatay nito ang mga lamang-dagat, na siya ring pangunahing kabuhayan ng mga residente sa probinsiya,” ayon pa kay Panganiban.

Naganap sa River Rhine sa Europa noong 1969 ang unang kaso ng kontaminasyon sa endosulfan. Noong 1988, nagkaroon din ng fishkill sa Sudan nang makontamina ng endosulfan ang mga kanal sa irigasyon. Ikinamatay din ito ng tatlong kataong uminom sa kanal. Noong 1995 naman, tumagas sa ilog ang endosulfan na gamit sa mga plantasyon ng bulak (cotton) sa Alabama, US. Ikinamatay ito ng 240,000 isda.

Parusa ang panawagan

Dahil sa maraming naidulot na mga kaso ng pagkalason, matagal nang pinag-aaralan ng internasyunal na komunidad na isama ang endosulfan sa listahan ng POPs o Persistent Organic Pollutants na ipinagbabawal sa buong mundo sa ilalim ng Stockholm Convention on POPs. Nakapirma ang Pilipinas sa nasabing kumbensiyon.

Ayon kay Quijano, na dating co-chair ng International POPs Elimination Network at isa sa mga nagsulong ng Stockholm Convention, kasama sa inisyal na listahan ng POPs ang endosulfan. “Isa pa nga ang gobyerno ng Pilipinas sa mga nagtutulak na maisama ito noong unang bahagi ng dekada ‘90. Pero bigla na lamang ito nawalan ng interes. Malakas din kasi ang impluwensiya ng Hoechst sa mga internasyunal na pulong hinggil sa POPs,” aniya.

Gayunpaman, nakasalang pa rin ang endosulfan sa listahan ng mga pestisidyong inihahanda nang i-phase out o itigil ang paggamit. Sa trahedyang posibleng idulot ng endosulfan sa lumubog na MV Princess of the Stars, lumakas lalo ang loob ng iba’t ibang mga grupo na ipagbawal ito at iba pang nakakalasong mga kemikal.

“Nananawagan kami kay Pang. Arroyo na kagyat na ipagbawal ang lahat ng nakakalasong mga kemikal. Dapat ding gumawa at ipatupad ng gobyerno ang mahigpit na mga panuntunan sa importasyon, distribusyon, at paggamit ng pestisidyo sa bansa,” ani Danilo Ramos, pangakalahatang kalihim ng Kilusang Magbubukid ng Pilipinas at tagapagtipon ng alyansang Resistance and Solidarity Against Agro-chemical TNCs o Resist.

Dapat ding parusahan ang Del Monte, Sulpicio Lines, at mga ahensiya ng gobyerno na nagpabaya sa paglipat ng endosulfan, ayon pa kay Ramos. Hindi dapat payagang dumulo sa mas malupit pang trahedya ang malungkot nang sinapit ng mga biktima ng MV Princess of the Stars.

May ulat ni Noel Sales Barcelona

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: